Monday, Apr 23rd

Last update:02:57:28 AM GMT

You are here:
 

Asi yetiskinler icin de gerekli

E-posta Yazdır PDF

Her yil binlerce yetiskin asiyla onlenebilir hastaliklardan oluyor.

Her yil asiyla onlenebilir hastaliklar dolayisiyla bircok adolesan ve yetiskin hayatini kaybediyor. Sadece ABD’de her yil 60.000’den fazla eriskin asi ile onlenebilecek hastaliklardan dolayi oluyor. Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastaliklari Uzmani Dr. Aylin Izat Liceoglu yetiskinlerde asi konusunda bilinmesi gereken en onemli bilgileri derledi.

Asilarla enfeksiyon hastaliklarinin azaltilmasi belki de halk sagligi icin basarilmis en onemli olaydir. Ilk olarak Pasteur bir mikroorganizmanin zayiflatilarak asi uretilmesi fikrini olusturmus, ardindan bu konuda diger bilim adamlari calismalari ilerleterek 19. yuzyil sonunda cicek, veba, tifo ve kolera asilarinin hazirlanmasini saglamistir. Bugun artik dunyada cicek hastaligindan bahsetmiyorsak bu asilamadaki basarinin sonucudur.

Asilarin bireysel yarari kisinin

. semptomatik hastaliktan korunmasi,

. yasam kalitesinin artmasi, isteki verimin artmasi

 .enfeksiyon hastaligindan olum riskinin azalmasidir.

Ancak mevcut hicbir asi veya biyolojik urun %100 guvenli ya da etkin degildir. Genelde gorulen asinin yapildigi yerde agri, sislik gibi hafif yan etkilerin yaninda nadiren ciddi yan etkiler olabilir. Bu nedenle asi onerileri bireysel ozellik ve risklere gore yapilmalidir.

Her ulke saglik politikalariyla kendi asi takvimini hazirlamakta ve cocukluk doneminde uygulamaktadir. Ancak hem ulke politikalari, hem de ebeveynler cocukluk doneminde asilama konusunu onemserken yetiskin donemde de belli asilarin yapilmasi unutulmakta, hatta onemsenmemektedir. Oysa asilar sadece cocuklar icin degildir. Her yil asiyla onlenebilir hastaliklardan bircok adolesan ve yetiskin olmekte. ABD’de her yil 60 000’den fazla eriskin asi ile onlenebilecek hastaliklardan olmektedir.

Yetiskinlerde asi neden gereklidir?

 Bazilari cocukken asilanmamis veya eksik asilanmis olabilir.  
 Yeni gelisen asilar yapilmamis olabilir.
 Bagisiklik duzeyleri azalmis olabilir.
 Yaslandikca bazi hastaliklara (grip ve zaturre gibi) daha duyarli olabilirler
 Ozel durumlarda (mesleki risk veya seyahat gibi) asilama gerekli olabilir.

Yetiskinler icin asi onerisi kisiye ozel riskler arastirilarak yapilmalidir.

Gunumuzde asilari daha guvenli, daha etkili ve daha kolay uygulanabilir yapmak ve daha cok hastaliga karsi korunma saglamak icin calismalar surmektedir. Asidan korkanlar icin gelecekte belki de ignesiz asi uygulamasi veya yenilebilir asilar konusundaki calismalar mujdeli haber olabilir.

Kisaca yas gruplarini gozden gecirirsek:

Tum ergenler ve yetiskinler: Simdiye kadar onerilen yetiskinlerin her 10 yilda bir tetanoz asisi olmalariydi. Bugun tetanozla birlikte cocukluk doneminde asilarini oldugumuz ancak eriskin donemde hatirlatma dozu yapilmadigi icin vucudumuzdaki bagisikligin azalmasi nedeniyle tekrar riskli hale gelen bazi hastaliklarin (bogmaca, difteri gibi) asilari da yetiskinler icin mevcuttur. Ayrica yetiskinler icin kisiye ozel riskler (meslek, ailede hepatit B tasiyicisi olmasi gibi) degerlendirilerek grip asisi, hepatit B asisi, su cicegi asisi hatta kuduz asisi yapilabilir. Yetiskinler icin son olarak seyahat asilarindan ozellikle sarihumma asisinin dunyanin belli bolgelerine giderken onerildigini soyleyebiliriz.

Ozel durumlar

Yaslilarda asilama: Bagisiklik sistemimiz yaslanmayla azalir. Bu da asilara yanitin azalmasini saglar. Bununla birlikle asilama ozellikle bazi hastaliklara karsi korunmak icin ozellikle 60 yas uzerinde daha onemlidir. Grip, zaturre, tetanoz, hepatit B asilari yapilabilir. Ozellikle grip asisinin hastaneye yatis sikligini azalttigi gosterilmistir. Ancak yaslilarda mevcut asilar yerine etkinligi daha arttirilmis asilara ihtiyac vardir.

Gebelikte asilama: Normalde asilama icin tercih edilecek zaman gebelik oncesi veya dogum sonrasidir. Ancak bebegi bazi enfeksiyon hastaliklarindan korumak ve annenin saglikli bir gebelik gecirmesi icin olasi risklerde hesaplanarak gebelik oncesi ve sirasinda bazi asilar yapilmaktadir. Hamilelikte bebege gecis riskinden dolayi canli virus asilari ve BCG yapilmaz. Kizamik, kizamikcik, kabakulak (MMR) asisindan sonra 3 ay, su cicegi asisindan sonra ise gebelik icin 1 ay gecmelidir. Tetanoz asisi gebeligin ilk 3 ayi gectikten sonra ve grip asisi 14. haftadan sonra yapilabilir. Diger bazi asilar (sarihumma, zaturre, vs. gibi) riskli durum degerlendirilerek yapilmalidir.

Kronik hastaligi olan kisiler: Kalp hastaligi, seker hastaligi, kronik akciger hastaligi gibi hastaligi bulunan kisiler ozellikle zaturre ve grip icin riskli kisilerdir. Zaturre ve grip diger kisilere gore daha ciddi seyreder. Bu nedenle mutlaka her yil grip asisi ve 5 yilda bir zaturre asisi olmalari onerilir. Ayni zamanda mutlaka ev halki da grip asisi olmalidir.
  
Bagisikligi baskilanmis kisiler: Kronik bobrek hastalari, kronik alkolizm, dalagi alinmis kisiler, uzun sureli steroid alan kisileri bu grupta sayabiliriz. Asilama karari dikkatli verilmelidir. Kisileri enfeksiyonlardan korurken asilarin yan etkilerine maruz birakmamaliyiz. Bu nedenle canli virus asilarindan kacinmak, cansiz grip asisi, 5 yil arayla zaturre asisi, tetanoz asisi, hepatit B asisi gibi asilar doktor kontrolu ve onerisiyle yapilmalidir.

Son olarak dogru zamanda dogru kisilere yapilacak asilarin kisiyi ve toplumu korumakta son derece etkili ve faydali oldugunu soyleyebiliriz. Ancak unutulmamasi gereken nokta asilarin ayni zamanda belli durumlarda ciddi yan etkilerinin de olabilecegidir. Hangi asinin ne zaman yapilacagi karari mutlaka enfeksiyon hastaliklari uzmanlari tarafindan verilmelidir.
Kaynak : haberturk.com

Yorum ekle

Yorum yaparken yapıcı olmaya özen gösteriniz. eleştirirken eleştirileceğinizi unutmayınız.


Güvenlik kodu
Yenile